Moskwa 2042 – Wprowadzenie
„Moskwa 2042” to powieść autorstwa Władimira Wojnowicza, wydana po raz pierwszy w 1986 roku. Jest to dzieło, które zyskało uznanie jako jedno z bardziej znamiennych przedstawicieli literatury antyutopijnej w Rosji. Książka ukazuje wizję Moskwy w przyszłości, a jej fabuła jest przesiąknięta satyrycznym spojrzeniem na system komunistyczny, który dominował w ZSRR. Autor, poprzez losy swojego bohatera, krytycznie odnosi się do wad i absurdów tego ustroju, stawiając pytania o jego przyszłość i sens istnienia.
Fabuła powieści
Głównym bohaterem „Moskwy 2042” jest dysydent polityczny, który stanowi alter ego samego autora. Jego podróż w czasie ma na celu ujawnienie przyszłego oblicza komunizmu. Po wydarzeniach znanych jako „Wielka Rewolucja Sierpniowa”, władzę w kraju przejmują generałowie, a na ich czele stoi nowy przywódca – Genialissimus. W przeciwieństwie do wcześniejszych form komunizmu, jego rządy koncentrują się na utworzeniu socjalizmu wyłącznie w stolicy, Moskwie.
Utopijne miasto pod rządami Genialissimusa
Początkowe wrażenia bohatera są pełne podziwu dla transformacji miasta. Moskwa wydaje się być utopijnym miejscem, gdzie wszyscy obywatele żyją w dobrobycie. Genialissimus stworzył system, który według niego łączy najlepsze elementy różnych nurtów socjalizmu i komunizmu. Jednak z czasem protagonista zaczyna dostrzegać mroczniejsze strony tego idealnego obrazu.
Absurd i groteska codzienności
Jak się okazuje, pozory mogą mylić. W miarę jak bohater coraz bardziej zagłębia się w codzienne życie Moskwy, odkrywa niewidoczne na pierwszy rzut oka problemy. Obowiązująca zasada głosi, że to, co podstawowe, jest wtórne, a to, co wtórne – podstawowe. Życie mieszkańców sprowadza się do obowiązkowego zdawania „produktu wtórnego”, co oznacza konieczność spełnienia absurdalnych norm, aby móc zdobyć podstawowe środki do życia.
Krytyka wolnej twórczości
Wojnowicz nie oszczędza również krytyki wolnej twórczości. W nowym porządku społecznym wszystko musi służyć Genialissimusowi. Wolność myśli i działań została całkowicie zepchnięta na margines. Każda inicjatywa artystyczna czy intelektualna jest kontrolowana i ograniczana przez władzę. Obywatele są zmuszeni do podporządkowania swoich pragnień i aspiracji ideologii rządzącej.
Rola aparatu bezpieczeństwa
Nad bezpieczeństwem obywateli czuwa aparat bezpieczeństwa znany jako Ubew. Jednak sytuacja jest jeszcze bardziej skomplikowana – Ubew został zinfiltrowany przez amerykański wywiad. To dodaje kolejny wymiar absurdu do już i tak chaotycznej rzeczywistości Moskwy 2042. Zaufanie do instytucji rządowych maleje, a strach przed inwigilacją staje się codziennością mieszkańców.
Przewrót i nowe porządki
Z czasem system stworzony przez Genialissimusa zaczyna chylić się ku upadkowi. W wyniku wewnętrznych konfliktów oraz niezadowolenia społecznego dochodzi do przewrotu władzy. Nowym liderem zostaje reakcyjny Sim Karnawałow, którego postać jest wzorowana na Aleksandrze Sołżenicynie. Karnawałow
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).