Referendum niepodległościowe w Chorwacji w 1991 roku
Referendum niepodległościowe, które miało miejsce 19 maja 1991 roku, stanowiło kluczowy moment w historii Chorwacji. Było to wydarzenie, które zadecydowało o przyszłości kraju, w kontekście nasilających się napięć etnicznych oraz dążenia do niezależności od Jugosławii. Warto przyjrzeć się tłu politycznemu, przebiegowi samego referendum oraz jego konsekwencjom dla Chorwacji i regionu.
Tło historyczne
Po zakończeniu II wojny światowej w 1945 roku, Chorwacja stała się częścią nowo utworzonej Federacyjnej Ludowej Republiki Jugosławii. W ramach tej federacji zyskała status Socjalistycznej Republiki Chorwacji, jednak jej autonomia była ograniczona. W ciągu kolejnych lat nadzieje na większą niezależność zaczęły rosnąć, szczególnie po publikacji deklaracji w sprawie statusu języka chorwackiego w 1967 roku. Autorzy tej deklaracji postulowali nie tylko większe prawa dla języka, ale także dążenie do decentralizacji władzy w Jugosławii.
Punktem zwrotnym w walce o autonomię była tzw. Chorwacka Wiosna w 1971 roku, która zakończyła się brutalną pacyfikacją przez władze centralne. Nowa konstytucja z 1974 roku przyniosła pewne zmiany, dając republikom większą autonomię, co jednak nie zaspokoiło aspiracji narodowych Chorwatów. Po śmierci Josipa Broza Tity w 1980 roku sytuacja polityczna w kraju stawała się coraz bardziej napięta. Ruchy nacjonalistyczne zaczęły nabierać na sile, co prowadziło do zwiększonego konfliktu między różnymi grupami etnicznymi w Jugosławii.
Wydarzenia poprzedzające referendum
W styczniu 1990 roku doszło do istotnych zmian na scenie politycznej Jugosławii. Partia komunistyczna została podzielona według granic narodowych, a frakcja chorwacka zaczęła domagać się większej niezależności. W tym samym roku odbyły się pierwsze wielopartyjne wybory, w wyniku których na prezydenta Chorwacji wybrano Franjo Tuđmana – lidera partii chorwackich nacjonalistów. Jego wybór przyczynił się do dalszego wzrostu napięć etnicznych i konfliktów wewnętrznych.
Na terenach zamieszkałych przez Serbów miały miejsce protesty i blokady dróg. Serbskie elity domagały się uznania ich za autonomiczne obszary, co doprowadziło do powstania nieuznawanej Republiki Serbskiej Krajiny. Sytuacja polityczna stawała się coraz bardziej napięta, a konflikty etniczne zaczęły zagrażać stabilności całej Jugosławii.
Przebieg referendum
W odpowiedzi na narastające napięcia chorwacki parlament podjął decyzję o przeprowadzeniu referendum dotyczącego niepodległości. W dniu 25 kwietnia 1991 roku ogłoszono datę głosowania na 19 maja tego samego roku. Decyzja ta była szeroko komentowana i analizowana przez media oraz analityków. Władze serbskie wezwały do bojkotu referendum, co wskazywało na ich obawy przed utratą wpływów w regionie.
W dniu referendum głosujący mieli do dyspozycji dwie karty: niebieską z pytaniem o niepodległość Chorwacji oraz czerwoną z pytaniem o pozostanie w Jugosławii jako państwo federalne. Każdy wyborca mógł skorzystać z obu kart lub tylko jednej z nich. Ostatecznie wyniki głosowania okazały się jednoznaczne – aż 93% głosujących opowiedziało się za niepodległością Chorwacji przy frekwencji wynoszącej około 83%. To silne
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).