Wstęp
Podlaska Wytwórnia Samolotów (PWS) to jedna z najważniejszych instytucji w historii polskiego przemysłu lotniczego. Powstała w Białej Podlaskiej w 1923 roku z inicjatywy wizjonerskich postaci, takich jak baron Stanisław Rużyczka de Rosenwerth oraz inżynier Witold Rumbowicz. Wytwórnia szybko stała się kluczowym graczem na rynku lotniczym, produkując wiele znaczących modeli samolotów, które odegrały istotną rolę w historii polskiego lotnictwa. W artykule tym przyjrzymy się bliżej historii PWS, jej osiągnięciom oraz wpływowi na rozwój branży lotniczej w Polsce.
Początki Podlaskiej Wytwórni Samolotów
Inicjatywa stworzenia wytwórni lotniczej pojawiła się w 1923 roku, kiedy to baron Stanisław Rużyczka de Rosenwerth postanowił wykorzystać tereny swojego browaru oraz fabryki narzędzi rolniczych do budowy zakładu. Lokalizacja ta była korzystna ze względu na bliskość dworca kolejowego oraz przestrzeni, która mogła zostać zaadaptowana na pole wzlotów. Rużyczka de Rosenwerth współpracował z takimi osobami jak inż. Witold Rumbowicz, prof. Antoni Ponikowski i prof. Czesław Witoszyński, co zaowocowało powstaniem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.
Rejestracja i pierwsze zamówienia
9 listopada 1923 roku przyjęto statut nowej spółki, a 27 listopada nastąpiła jej rejestracja w Sądzie Okręgowym w Warszawie. Już wkrótce po rozpoczęciu działalności, PWS podpisała umowę z Departamentem Żeglugi Powietrznej Ministerstwa Spraw Wojskowych na budowę 50 samolotów Potez XV A2, z opcją zwiększenia zamówienia do 110 maszyn. Ostatecznie jednak liczba produkowanych samolotów została ograniczona do 35, co było wynikiem zmiany planów i wprowadzenia do produkcji nowego modelu – Poteza XXVII.
Rozwój i rozbudowa zakładu
W 1924 roku PWS przekształciła się w spółkę akcyjną, a produkcję uruchomiono we wrześniu tego samego roku. Zakład zajmował obszar o powierzchni 31 ha, a warsztaty rozciągały się na około 15 000 m². Do połowy 1925 roku w PWS zatrudniano już 470 pracowników. W ciągu kilku lat zakład znacznie się rozwinął; powstały nowe budynki biurowe, hala montażowa oraz inne niezbędne obiekty infrastrukturalne. Utworzenie Wydziału Studium w 1925 roku pozwoliło na rozwój nowych konstrukcji pod kierownictwem inż. Stanisława Cywińskiego.
Konstruktorzy i innowacje
Konstrukcje PWS były efektem pracy wielu utalentowanych inżynierów i konstruktorów, takich jak Zbysław Ciołkosz, Aleksander Grzędzielski czy August Bobek-Zdaniewski. W 1929 roku PWS stała się pionierem na polskim rynku lotniczym, dysponując własnym tunelem aerodynamicznym o średnicy 120 cm, co umożliwiło przeprowadzanie badań nad aerodynamiką samolotów.
Produkcja i osiągnięcia
W latach 1931–1939 Podlaska Wytwórnia Samolotów wyprodukowała imponującą liczbę samolotów – aż 1537 mas
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).