Emilia Topas-Bernsztajnowa – życie i twórczość
Emilia Topas-Bernsztajnowa, znana również pod pseudonimem „Marian Orlicz”, to postać, która pozostawiła znaczący ślad w historii Tomaszowa Mazowieckiego. Urodziła się około 1845 roku w Warszawie, a zmarła 2 marca 1921 roku w Tomaszowie Mazowieckim. Była nie tylko nauczycielką i działaczką społeczną, ale także pisarką i korespondentką, której twórczość skupiała się na problemach społecznych oraz edukacji. Emilia była również właścicielką księgarni, która odegrała kluczową rolę w promowaniu czytelnictwa wśród mieszkańców Tomaszowa.
Pochodzenie i życie rodzinne
Emilia Topas-Bernsztajnowa przyszła na świat jako córka Joachima Selmana oraz Salomei z Gruszkowskich. W rodzinie nosiła żydowskie imię Minna. Od najmłodszych lat otrzymała staranne wykształcenie, co miało istotny wpływ na jej późniejsze życie i działalność. W jej życiu prywatnym pojawił się mąż, którym był prawdopodobnie Feliks Topas, a po jego śmierci Emilia zawarła drugi związek małżeński z Ickiem Bernsteinem, ajentem tomaszowskim. Z małżeństwa z Feliksem Topasem pochodził ich syn, Jan Joachim Topas, który również odniósł sukcesy jako publicysta i dziennikarz.
Osiedlenie się w Tomaszowie Mazowieckim
W okolicach 1890 roku Emilia osiedliła się na stałe w Tomaszowie Mazowieckim. To właśnie tam wkrótce otworzyła swoją księgarnię oraz bibliotekę dostępną dla szerokiej publiczności. Działała na rzecz rozwoju edukacji oraz promowania czytelnictwa wśród mieszkańców miasta. Jej księgarnia stała się miejscem spotkań dla lokalnej społeczności, a Emilia niejednokrotnie wypożyczała książki osobom bezrobotnym zupełnie za darmo. Co więcej, posiadała także książki zakazane przez cenzurę, które umiejętnie dystrybuowała zarówno w środowisku polskim, jak i żydowskim.
Zaangażowanie społeczne i działalność literacka
Emilia Topas-Bernsztajnowa była nie tylko przedsiębiorczą właścicielką księgarni, ale także aktywną działaczką społeczną. Niezwykle interesowała się historią oraz kulturą regionu, co znalazło odzwierciedlenie w jej pracach literackich i publicystycznych. Opisując Tomaszów Mazowiecki oraz jego okolice, zwracała uwagę na piękno przyrody, takie jak Niebieskie Źródła, ale także na trudną sytuację materialną wielu mieszkańców. W swoich publikacjach często przedstawiała życie prostych ludzi, zwłaszcza Żydów, ukazując ich problemy oraz walkę o lepszą przyszłość.
Emilia była również zwolenniczką asymilacji polsko-żydowskiej przy jednoczesnym poszanowaniu rodzimej kultury i religii. Czynnie angażowała się w działalność Towarzystwa Pomocy Ubogim, organizując kwesty oraz przedstawienia mające na celu wsparcie potrzebujących. Jej działania były przykładem społecznej odpowiedzialności oraz chęci niesienia pomocy tym najbardziej potrzebującym.
Okres I wojny światowej i powrót do Polski
W 1914 roku Emilia opuściła Tomaszów Mazowiecki i spędziła I wojnę światową w Paryżu. Po zakończeniu konfliktu wróciła do Polski pod koniec 1920 roku. Choć jej życie zostało naznaczone trudnymi doświadczeniami wojennymi, to jednak nie zapomniała o swoim mieście i społeczności lokalnej. Zmarła 2 marca 1921 roku w Tomaszowie Mazowieckim w wieku 76 lat
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).