Torpedownia – tajemnice niemieckich ośrodków badawczych podczas II wojny światowej
Torpedownia to termin, który odnosi się do centralnego obiektu niemieckich badań nad torpedami, powstałego na terenie okupowanej Polski w czasach II wojny światowej. Obiekt ten, znany w niemieckiej nomenklaturze jako Schießstand, był halą montażową torped, wyposażoną w sprzęt do przeprowadzania próbnych strzelań. Zlokalizowana na dnie akwenu morskim, zaledwie kilkaset metrów od brzegu, torpedownia była połączona z lądem molo, którym transportowano podzespoły torpedowe za pomocą kolejki wąskotorowej. Historia tych obiektów jest nie tylko fascynująca, ale także pełna kontrowersji i niewyjaśnionych faktów.
Geneza i rozwój torpedowni
Pierwsza torpedownia powstała w Niemczech przed wybuchem I wojny światowej. Była to część większego projektu Cesarskich Warsztatów Torpedowych. W czasie II wojny światowej na terenie okupowanej Polski funkcjonowały dwa kluczowe ośrodki badawcze związane z rozwojem technologii torpedowej. Oba znajdowały się w Gdyni, wówczas znanej jako Gotenhafen. Pierwszym był Torpedowaffenplatz Hexengrund zlokalizowany w Babim Dole (obecnie Babie Doły), a drugim Torpedo Versuchsanstalt Oxhöft na Oksywiu.
Torpidowaffenplatz Hexengrund był ośrodkiem badawczym Luftwaffe, a Torpedo Versuchsanstalt Oxhöft służył Kriegsmarine. Chociaż były to instytucje niezależne, łączyła je kolejka wąskotorowa, której trasa biegła wzdłuż plaży od portu na Oksywiu do Babich Dołów. Ośrodek TWP koncentrował się głównie na badaniach dotyczących torped lotniczych, natomiast TVA zajmował się akustycznymi systemami torpedowymi. Oba ośrodki korzystały wspólnie z poligonu znajdującego się na Zatoce Gdańskiej.
Charakterystyka torpedowni
Torpedownia na Babich Dołach
Torpedownia na Babich Dołach została zbudowana na kesonach zatopionych około trzystu metrów od brzegu. Po zakończeniu II wojny światowej obiekt nie był remontowany ani wykorzystywany i szybko popadł w ruinę. Port uległ zamuleniu, co jeszcze bardziej utrudniło dostęp do tego miejsca. W latach powojennych ostatni odcinek molo został zniszczony, aby ograniczyć dostęp do budynku. Większość urządzeń z torpedowni została przejęta przez Armię Czerwoną i wywieziona do ZSRR.
Pomimo trudnych warunków, resztki molo były wykorzystywane do lat 80. XX wieku przez wojskowych płetwonurków oraz amatorów jachtingu. W połowie lat 90. XX wieku pozostałości molo wysadzono w powietrze, a z biegiem lat zawaliła się również frontowa ściana budynku.
Torpedownia na Oksywiu
Oksywie stało się miejscem drugiej torpedowni, która została skonstruowana na podstawie skrzyni ze ścianek Larsena, wypełnionej piaskiem. Obiekt ten funkcjonuje do dziś, chociaż jego pierwotny charakter uległ zmianie. Po wojnie usunięto wieżę obserwacyjną, a molo przeszło transformację z drewnianego na betonowe po pożarze w 1979 roku.
Torpedownia Oksywska stała się znana pod nazwą „Formoza” i przez wiele lat służyła jako miejsce próbnych strzela
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).